فواید ذهن آگاهی برای سلامتی
۴. ذهن آگاهی زندگی را معنادار می کند
قسمت مهمی از این که چرا خیلی از مردم زندگی هدفداری ندارند به خاطر این است که آن ها نمیدانند چه کسی هستند و چه کار می کنند. ذهن آگاهی روشی ارائه می کند برای این که به فطرت اصلی خود اطلاع پیدا کنیم. وقتی ما فراتر از افکارمان، خود را نگاه کنیم متوجه تمام “منیت ها” (مال من، برای من و…) می شویم.
ذهن آگاهی فواید بسیار دیگری هم دارد که در مقالات دیگر به آن پرداخته ایم.
چگونه ذهن آگاهی باعث شادمانی می شود؟
در یک تحقیق دو تن از روانشناسان دانشگاه هاروارد به نام های متیو کلینگ ورث و دانیل گیل برت کار جالبی انجام داده اند. آن ها بیش از 2000 نفر آمریکایی را وارد یک تحقیق کردند. یک اپلیکشن به آن ها داده شد که به آن ها پیام هایی می داد و خواسته می شد بگویند در زمان های مختلف شبانه روز به چه چیزی فکر می کنند، چه کاری انجام می دهند و چقدر خوشحال هستند.
و نتایج در مجله معتبرscience منتشر شد. این تحقیق سه نکته مهم داشت:
1- مردم در 47 درصد موارد، به آن چه انجام می دهند فکر نمی کنند. یعنی نمی دانند در حال انجام چه کاری هستند.
2- مردم زمانی که ذهنشان پراکندگی و آشفتگی دارد کمتر خوشحال هستند
3-فکر بیشتر ازعمل باعث شادمانی یا ناشادمانی می شود.
طبق این تحقیق و طبق تجربیات زیادی که من از این منظر به دست آورده ام عامل ناخوشحالی انسان پراکندگی ذهن است. یعنی وقتی می دانید در حال انجام چه کاری هستید خوشحال تر هستید.
اکنون می خواهیم یک تمرین ذهن آگاهی معرفی کنیم تا از فواید ذهن آگاهی بهره بیشتر ببرید:
- در جایی آرام بنشیتید و سعی کنید کمرتان صاف باشد
- در ذهن بگویید می خواهم به مدت 10 دقیقه برای خودم باشم
- چشم ها را ببندید و به دم و بازدم خود توجه کنید: سعی کنید ذهن خود را بر نفس متمرکز کنید. اگر ذهنتان به جای دیگر رفت به آرامی آن را به سمت نفس بیاورید.
- برای این که خود را از افکارتان جدا بدانید، تصویر کنید که شما در حال مشاهده خود هستید و افکار و احساسات خود را می بینید.
- کم کم شروع کنید به اسکن کردن بدن خود؛ یعنی از فرق سر به آرامی خود را نگاه کنید و از حس ها، ناراحتی و راحتی هایی که در بدنتان هست اگاه باشید. شما فقط مشاهده گر هستید و نیازی به انجام کار خاصی نیست. فقط نگاه کنید.
- کار اسکن شاید چند دقیقه طول بکشد. وقتی تمام شد تصور کنید انرژی عشق به بدنتان وارد می شود. بدن را نگاه کنید و تصور کنید غرق در عشق و مهربانی شده اید. یادتان باشد عشق و سلامتی در وجود خودتان است و کافی است در آن را باز کنید.
برای بهره گیری از فواید ذهن آگاهی می توانید هر روز این تمرین را به کار ببرید. حتی می توانید در محل کار هم قسمت هایی از این تمرین را به کار بگیرید؛ مثلابرای لحظاتی به نفس خود توجه کنید، یا جملات مهربانانه به خود بگویید.
سوالات متداول
۱. آیا ذهنآگاهی میتواند جایگزین داروهای پزشکی شود؟
خیر، و این نکته بسیار مهم است. ذهنآگاهی یک درمان مکمل (Complementary Therapy) است، نه جایگزین. اگر برای فشار خون، افسردگی یا بیماریهای قلبی دارو مصرف میکنید، هرگز نباید بدون مشورت پزشک دارو را قطع کنید. ذهنآگاهی اثربخشی درمانهای پزشکی را افزایش میدهد و روند بهبودی را تسریع میکند، اما به تنهایی جایگزین علم پزشکی نیست.
۲. چقدر طول میکشد تا تأثیرات جسمانی ذهنآگاهی را حس کنم؟
تأثیرات اولیه مانند “احساس آرامش آنی” و “کاهش ضربان قلب” معمولاً پس از چند جلسه اول قابل لمس است. اما برای تغییرات پایدار فیزیولوژیک (مانند تقویت سیستم ایمنی، کاهش التهاب بدن یا تغییرات ساختاری در مغز)، تحقیقات نشان میدهد که به ۸ هفته تمرین مداوم (بر اساس متد MBSR) نیاز است. صبور باشید، بدن برای بازسازی به زمان نیاز دارد.
۳. آیا ذهنآگاهی واقعاً میتواند دردهای مزمن (مثل کمردرد یا میگرن) را درمان کند؟
ذهنآگاهی لزوماً منشأ درد را از بین نمیبرد، اما رابطه شما با درد را تغییر میدهد. بخش بزرگی از رنجِ درد، ناشی از واکنش ذهنی ما (ترس، انقباض عضلانی و تمرکز روی درد) است. تحقیقات نشان داده که افراد ذهنآگاه، درد را به عنوان یک “حس فیزیکی گذرا” تجربه میکنند و چون واکنش استرسی کمتری دارند، شدت درد را تا حدود ۴۰٪ کمتر احساس میکنند.
۴. من مشکل خواب دارم؛ آیا این تمرینات به درمان بیخوابی کمک میکند؟
بله، یکی از اثباتشدهترین فواید ذهنآگاهی، بهبود خواب است. اغلب بیخوابیها ناشی از “نشخوار فکری” و ناتوانی در خاموش کردن مغز است. تمرینات اسکن بدن (Body Scan) قبل از خواب، سیستم عصبی را از حالت “جنگ و گریز” به حالت “استراحت و گوارش” میبرد و باعث میشود سریعتر و عمیقتر بخوابید.
۵. آیا تمرین ذهنآگاهی برای لاغری و کاهش وزن هم مفید است؟
بله، از طریق تکنیک «غذا خوردن آگاهانه» (Mindful Eating). بسیاری از افراد دچار “پرخوری هیجانی” هستند (خوردن به خاطر استرس یا غم، نه گرسنگی). ذهنآگاهی به شما کمک میکند تا سیگنالهای واقعی سیری و گرسنگی بدن را تشخیص دهید، طعم غذا را بیشتر حس کنید و در نتیجه با حجم غذای کمتری سیر شوید و از ریزهخواریهای عصبی جلوگیری کنید.
نتیجهگیری
در پایان این بررسی علمی، به یک حقیقت غیرقابلانکار میرسیم: سلامت جسم ما، بازتابی از وضعیت ذهن ماست. ما در این مقاله دیدیم که ذهنآگاهی (Mindfulness) تنها یک تمرین معنوی برای آرامش روح نیست، بلکه یک مداخلهی پزشکی قدرتمند و بدون عوارض است که مستقیماً بر بیولوژی بدن تأثیر میگذارد.
از کاهش هورمون مخرب کورتیزول (استرس) و تقویت سیستم ایمنی گرفته تا بهبود کیفیت خواب و مدیریت دردهای مزمن، ذهنآگاهی مانند یک “داروی طبیعی” عمل میکند که بدن را به حالت تعادل (Homeostasis) بازمیگرداند. وقتی شما ذهنتان را از آشوبِ نگرانیها خالی میکنید، در واقع به قلب، رگها و تکتک سلولهایتان فرصتی برای ترمیم و بازسازی میدهید.
شاید نتوانیم تمام بیماریها را با نیروی ذهن درمان کنیم، اما قطعاً میتوانیم بستر بیماری (که همان التهاب و استرس مزمن است) را از بین ببریم. شروع تمرینات ذهنآگاهی، امضای یک قرارداد صلح با بدنتان است. قراردادی که در آن قول میدهید به جای فرسودن جسم با اضطرابهای بیپایان، با حضور در لحظه حال، از موهبت سلامتی پاسداری کنید. پس همین امروز، برای سلامتی قلب و مغزتان، چند دقیقه “بودن” را تمرین کنید؛ بدن شما بابت این توجه، از شما سپاسگزاری خواهد کرد.
مطالعه بیشتر: درمان با ذهن آگاهی
امروزه فواید ذهن آگاهی برای سلامتی کاملا به اثبات رسیده است. اگر سلامتی جسم و روانتان برایتان مهم است حتما به شفای بدن با ذهن آگاهی توجه کنید. شما می توانید با تمرینات ذهن آگاهی جسمی سالم و حالی خوش داشته باشید.
فرزاد میراحمدی نویسنده کتاب: دیدار با استاد درون
یک تحقیق جالب درباره فواید ذهن آگاهی برای سلامتی
حتما می دانید که استرس عامل بسیاری از بیماری ها است. استرس چگونه ایجاد می شود؟ با بالا رفتن کورتیزول. هر چه قدر استرس بالاتر رود کورتیزول بیشتر می شود و استرس زیادتر می شود. وقتی کورتیزول بالا می رود سیستم ایمنی ضعیف می شود.
در یک تحقیق جالب کورتیزول 117 نفر را اندازه گیری کردند سپس به آن ها آموزش دادند که به مدت 4 روز تمرینات ذهن آگاهی انجام دهند. نکته جالب این بود که بعد از 4 روز کورتیزول آن ها و در نتیجه استرس پایین آمد. یعنی سطح ایمنی 50درصد بالا رفت و کورتیزول 16درصد پایین آمد.
حالا در ادامه شما هم متوجه خواهید شد که چگونه با چند تمرین ساده، جالب و کاربردی ذهن آگاهی، ایمنی خود را بالا ببرید و حال درونی بهتری داشته باشید.
چگونگی شفای بدن با توجه به فواید ذهن آگاهی برای سلامتی
در همین ابتدا یک تمریم به شما ارائه می کنیم.
توجه داشته باشید که 4 نوع هیجان مثبت هست که در زندگی تاثیر خیلی زیادی دارد: شکرگزاری، قدردانی، مهربانی و عشق به زندگی
این هیجانات و هیجانات مشابه آن را احساسات متعالی می گوییم، زیرا انسان را به بالا هدایت می کنند و حال انسان را بهتر می کنند. تمرین این است که حداقل به مدت 4 روز قلب خود رابرای هیجانات فوق باز کنید؛ یعنی در مواقع مختلف به خودتان جملات زیر را یادآوری کنید:
- امروز شکرگزار ………….. هستم!
- امروز قدردان ………….. هستم!
- امروز مهربان هستم!
- امروز به زندگی عشق می ورزم!
مطالعه بیشتر: فواید ذهن آگاهی
گفتن موارد فوق در ذهن شما انرژی مثبت تولید می کند و انرژی هم قدرت دارد و می تواند تغییر ایجاد کند. یعنی وقتی ذهن شما تغییر می کند جسم و روان شما هم تغییر می کند. اکنون دیگر ثابت شده است که ذهن بر سلامتی انسان تاثیر بسیاری دارد کما اینکه تاثیر شبه داروها به اثبات رسیده است.
چگونه ذهن آگاهی به سلامتی کمک میکند
۱. ذهن آگاهی”پاسخ آرامش” را تحریک میکند و باعث میشود که بدن خودش را بازیابی کند
دکتر هربرت بنسن از هاروارد گفته است که پاسخ آرامش باعث می شود که قابلیت بدن ما برای بازیابی خود به حداکثر برسد. این پاسخ باعث می شود که سیکل استرس کمتر بشود و در شیمی بدن ما تغییراتی ایجاد شود تا تولید هورمون ها برای برای افزایش سیستم ایمنی بیشتر شود. تمرینات ذهن آگاهی بیماریهای زیادی کاهش پیدا میکند و سلامتی و دوام عمر و و حیات ذهن و بدن بیشتر می شود
۲. ذهن آگاهی باعث کاهش نگرانی از داشتن بیماری می شود
بسیاری از افرادی که مریض می شوند به خاطر عوامل فیزیولوژیکی نیست که بیمار می شوند، بلکه به خاطر ترس از بیمار شدن، بیمار می شوند. ذهن آگاهی نگرانی ها و استرس را کم می کند.
۳. ذهن آگاهی ژنهای خطرناک را کم می کند
دیوید میشی در کتاب” ذهن آگاهی از شکلات بهتر است” می گوید: ژن ها نقش مهمی در ایجاد بیماری دارند ولی اگر این ژن ها خاموش شوند اتفاق مهمی می افتد. این ژن های خطرناک را ذهن آگاهی خاموش می کند.
همانگونه که جان کابات زین گفته است: شواهد نشان می دهد که وقتی شما با شفقت به خود و بودن در لحظه حال از خود مراقبت کنید انتخاب می کنید که کدام یک از ژن های شما عمل کنند. شفقت به خود و بودن در لحظه حال از عناصر اصلی ذهن آگاهی هستند.
مطالعه بیشتر: اضطراب سلامتی چیست
۴. ذهن آگاهی زندگی را معنادار می کند
قسمت مهمی از این که چرا خیلی از مردم زندگی هدفداری ندارند به خاطر این است که آن ها نمیدانند چه کسی هستند و چه کار می کنند. ذهن آگاهی روشی ارائه می کند برای این که به فطرت اصلی خود اطلاع پیدا کنیم. وقتی ما فراتر از افکارمان، خود را نگاه کنیم متوجه تمام “منیت ها” (مال من، برای من و…) می شویم.
ذهن آگاهی فواید بسیار دیگری هم دارد که در مقالات دیگر به آن پرداخته ایم.
چگونه ذهن آگاهی باعث شادمانی می شود؟
در یک تحقیق دو تن از روانشناسان دانشگاه هاروارد به نام های متیو کلینگ ورث و دانیل گیل برت کار جالبی انجام داده اند. آن ها بیش از 2000 نفر آمریکایی را وارد یک تحقیق کردند. یک اپلیکشن به آن ها داده شد که به آن ها پیام هایی می داد و خواسته می شد بگویند در زمان های مختلف شبانه روز به چه چیزی فکر می کنند، چه کاری انجام می دهند و چقدر خوشحال هستند.
و نتایج در مجله معتبرscience منتشر شد. این تحقیق سه نکته مهم داشت:
1- مردم در 47 درصد موارد، به آن چه انجام می دهند فکر نمی کنند. یعنی نمی دانند در حال انجام چه کاری هستند.
2- مردم زمانی که ذهنشان پراکندگی و آشفتگی دارد کمتر خوشحال هستند
3-فکر بیشتر ازعمل باعث شادمانی یا ناشادمانی می شود.
طبق این تحقیق و طبق تجربیات زیادی که من از این منظر به دست آورده ام عامل ناخوشحالی انسان پراکندگی ذهن است. یعنی وقتی می دانید در حال انجام چه کاری هستید خوشحال تر هستید.
اکنون می خواهیم یک تمرین ذهن آگاهی معرفی کنیم تا از فواید ذهن آگاهی بهره بیشتر ببرید:
- در جایی آرام بنشیتید و سعی کنید کمرتان صاف باشد
- در ذهن بگویید می خواهم به مدت 10 دقیقه برای خودم باشم
- چشم ها را ببندید و به دم و بازدم خود توجه کنید: سعی کنید ذهن خود را بر نفس متمرکز کنید. اگر ذهنتان به جای دیگر رفت به آرامی آن را به سمت نفس بیاورید.
- برای این که خود را از افکارتان جدا بدانید، تصویر کنید که شما در حال مشاهده خود هستید و افکار و احساسات خود را می بینید.
- کم کم شروع کنید به اسکن کردن بدن خود؛ یعنی از فرق سر به آرامی خود را نگاه کنید و از حس ها، ناراحتی و راحتی هایی که در بدنتان هست اگاه باشید. شما فقط مشاهده گر هستید و نیازی به انجام کار خاصی نیست. فقط نگاه کنید.
- کار اسکن شاید چند دقیقه طول بکشد. وقتی تمام شد تصور کنید انرژی عشق به بدنتان وارد می شود. بدن را نگاه کنید و تصور کنید غرق در عشق و مهربانی شده اید. یادتان باشد عشق و سلامتی در وجود خودتان است و کافی است در آن را باز کنید.
برای بهره گیری از فواید ذهن آگاهی می توانید هر روز این تمرین را به کار ببرید. حتی می توانید در محل کار هم قسمت هایی از این تمرین را به کار بگیرید؛ مثلابرای لحظاتی به نفس خود توجه کنید، یا جملات مهربانانه به خود بگویید.
سوالات متداول
۱. آیا ذهنآگاهی میتواند جایگزین داروهای پزشکی شود؟
خیر، و این نکته بسیار مهم است. ذهنآگاهی یک درمان مکمل (Complementary Therapy) است، نه جایگزین. اگر برای فشار خون، افسردگی یا بیماریهای قلبی دارو مصرف میکنید، هرگز نباید بدون مشورت پزشک دارو را قطع کنید. ذهنآگاهی اثربخشی درمانهای پزشکی را افزایش میدهد و روند بهبودی را تسریع میکند، اما به تنهایی جایگزین علم پزشکی نیست.
۲. چقدر طول میکشد تا تأثیرات جسمانی ذهنآگاهی را حس کنم؟
تأثیرات اولیه مانند “احساس آرامش آنی” و “کاهش ضربان قلب” معمولاً پس از چند جلسه اول قابل لمس است. اما برای تغییرات پایدار فیزیولوژیک (مانند تقویت سیستم ایمنی، کاهش التهاب بدن یا تغییرات ساختاری در مغز)، تحقیقات نشان میدهد که به ۸ هفته تمرین مداوم (بر اساس متد MBSR) نیاز است. صبور باشید، بدن برای بازسازی به زمان نیاز دارد.
۳. آیا ذهنآگاهی واقعاً میتواند دردهای مزمن (مثل کمردرد یا میگرن) را درمان کند؟
ذهنآگاهی لزوماً منشأ درد را از بین نمیبرد، اما رابطه شما با درد را تغییر میدهد. بخش بزرگی از رنجِ درد، ناشی از واکنش ذهنی ما (ترس، انقباض عضلانی و تمرکز روی درد) است. تحقیقات نشان داده که افراد ذهنآگاه، درد را به عنوان یک “حس فیزیکی گذرا” تجربه میکنند و چون واکنش استرسی کمتری دارند، شدت درد را تا حدود ۴۰٪ کمتر احساس میکنند.
۴. من مشکل خواب دارم؛ آیا این تمرینات به درمان بیخوابی کمک میکند؟
بله، یکی از اثباتشدهترین فواید ذهنآگاهی، بهبود خواب است. اغلب بیخوابیها ناشی از “نشخوار فکری” و ناتوانی در خاموش کردن مغز است. تمرینات اسکن بدن (Body Scan) قبل از خواب، سیستم عصبی را از حالت “جنگ و گریز” به حالت “استراحت و گوارش” میبرد و باعث میشود سریعتر و عمیقتر بخوابید.
۵. آیا تمرین ذهنآگاهی برای لاغری و کاهش وزن هم مفید است؟
بله، از طریق تکنیک «غذا خوردن آگاهانه» (Mindful Eating). بسیاری از افراد دچار “پرخوری هیجانی” هستند (خوردن به خاطر استرس یا غم، نه گرسنگی). ذهنآگاهی به شما کمک میکند تا سیگنالهای واقعی سیری و گرسنگی بدن را تشخیص دهید، طعم غذا را بیشتر حس کنید و در نتیجه با حجم غذای کمتری سیر شوید و از ریزهخواریهای عصبی جلوگیری کنید.
نتیجهگیری
در پایان این بررسی علمی، به یک حقیقت غیرقابلانکار میرسیم: سلامت جسم ما، بازتابی از وضعیت ذهن ماست. ما در این مقاله دیدیم که ذهنآگاهی (Mindfulness) تنها یک تمرین معنوی برای آرامش روح نیست، بلکه یک مداخلهی پزشکی قدرتمند و بدون عوارض است که مستقیماً بر بیولوژی بدن تأثیر میگذارد.
از کاهش هورمون مخرب کورتیزول (استرس) و تقویت سیستم ایمنی گرفته تا بهبود کیفیت خواب و مدیریت دردهای مزمن، ذهنآگاهی مانند یک “داروی طبیعی” عمل میکند که بدن را به حالت تعادل (Homeostasis) بازمیگرداند. وقتی شما ذهنتان را از آشوبِ نگرانیها خالی میکنید، در واقع به قلب، رگها و تکتک سلولهایتان فرصتی برای ترمیم و بازسازی میدهید.
شاید نتوانیم تمام بیماریها را با نیروی ذهن درمان کنیم، اما قطعاً میتوانیم بستر بیماری (که همان التهاب و استرس مزمن است) را از بین ببریم. شروع تمرینات ذهنآگاهی، امضای یک قرارداد صلح با بدنتان است. قراردادی که در آن قول میدهید به جای فرسودن جسم با اضطرابهای بیپایان، با حضور در لحظه حال، از موهبت سلامتی پاسداری کنید. پس همین امروز، برای سلامتی قلب و مغزتان، چند دقیقه “بودن” را تمرین کنید؛ بدن شما بابت این توجه، از شما سپاسگزاری خواهد کرد.
مطالعه بیشتر: درمان با ذهن آگاهی
امروزه فواید ذهن آگاهی برای سلامتی کاملا به اثبات رسیده است. اگر سلامتی جسم و روانتان برایتان مهم است حتما به شفای بدن با ذهن آگاهی توجه کنید. شما می توانید با تمرینات ذهن آگاهی جسمی سالم و حالی خوش داشته باشید.
فرزاد میراحمدی نویسنده کتاب: دیدار با استاد درون
یک تحقیق جالب درباره فواید ذهن آگاهی برای سلامتی
حتما می دانید که استرس عامل بسیاری از بیماری ها است. استرس چگونه ایجاد می شود؟ با بالا رفتن کورتیزول. هر چه قدر استرس بالاتر رود کورتیزول بیشتر می شود و استرس زیادتر می شود. وقتی کورتیزول بالا می رود سیستم ایمنی ضعیف می شود.
در یک تحقیق جالب کورتیزول 117 نفر را اندازه گیری کردند سپس به آن ها آموزش دادند که به مدت 4 روز تمرینات ذهن آگاهی انجام دهند. نکته جالب این بود که بعد از 4 روز کورتیزول آن ها و در نتیجه استرس پایین آمد. یعنی سطح ایمنی 50درصد بالا رفت و کورتیزول 16درصد پایین آمد.
حالا در ادامه شما هم متوجه خواهید شد که چگونه با چند تمرین ساده، جالب و کاربردی ذهن آگاهی، ایمنی خود را بالا ببرید و حال درونی بهتری داشته باشید.
چگونگی شفای بدن با توجه به فواید ذهن آگاهی برای سلامتی
در همین ابتدا یک تمریم به شما ارائه می کنیم.
توجه داشته باشید که 4 نوع هیجان مثبت هست که در زندگی تاثیر خیلی زیادی دارد: شکرگزاری، قدردانی، مهربانی و عشق به زندگی
این هیجانات و هیجانات مشابه آن را احساسات متعالی می گوییم، زیرا انسان را به بالا هدایت می کنند و حال انسان را بهتر می کنند. تمرین این است که حداقل به مدت 4 روز قلب خود رابرای هیجانات فوق باز کنید؛ یعنی در مواقع مختلف به خودتان جملات زیر را یادآوری کنید:
- امروز شکرگزار ………….. هستم!
- امروز قدردان ………….. هستم!
- امروز مهربان هستم!
- امروز به زندگی عشق می ورزم!
مطالعه بیشتر: فواید ذهن آگاهی
گفتن موارد فوق در ذهن شما انرژی مثبت تولید می کند و انرژی هم قدرت دارد و می تواند تغییر ایجاد کند. یعنی وقتی ذهن شما تغییر می کند جسم و روان شما هم تغییر می کند. اکنون دیگر ثابت شده است که ذهن بر سلامتی انسان تاثیر بسیاری دارد کما اینکه تاثیر شبه داروها به اثبات رسیده است.
چگونه ذهن آگاهی به سلامتی کمک میکند
۱. ذهن آگاهی”پاسخ آرامش” را تحریک میکند و باعث میشود که بدن خودش را بازیابی کند
دکتر هربرت بنسن از هاروارد گفته است که پاسخ آرامش باعث می شود که قابلیت بدن ما برای بازیابی خود به حداکثر برسد. این پاسخ باعث می شود که سیکل استرس کمتر بشود و در شیمی بدن ما تغییراتی ایجاد شود تا تولید هورمون ها برای برای افزایش سیستم ایمنی بیشتر شود. تمرینات ذهن آگاهی بیماریهای زیادی کاهش پیدا میکند و سلامتی و دوام عمر و و حیات ذهن و بدن بیشتر می شود
۲. ذهن آگاهی باعث کاهش نگرانی از داشتن بیماری می شود
بسیاری از افرادی که مریض می شوند به خاطر عوامل فیزیولوژیکی نیست که بیمار می شوند، بلکه به خاطر ترس از بیمار شدن، بیمار می شوند. ذهن آگاهی نگرانی ها و استرس را کم می کند.
۳. ذهن آگاهی ژنهای خطرناک را کم می کند
دیوید میشی در کتاب” ذهن آگاهی از شکلات بهتر است” می گوید: ژن ها نقش مهمی در ایجاد بیماری دارند ولی اگر این ژن ها خاموش شوند اتفاق مهمی می افتد. این ژن های خطرناک را ذهن آگاهی خاموش می کند.
همانگونه که جان کابات زین گفته است: شواهد نشان می دهد که وقتی شما با شفقت به خود و بودن در لحظه حال از خود مراقبت کنید انتخاب می کنید که کدام یک از ژن های شما عمل کنند. شفقت به خود و بودن در لحظه حال از عناصر اصلی ذهن آگاهی هستند.
مطالعه بیشتر: اضطراب سلامتی چیست
۴. ذهن آگاهی زندگی را معنادار می کند
قسمت مهمی از این که چرا خیلی از مردم زندگی هدفداری ندارند به خاطر این است که آن ها نمیدانند چه کسی هستند و چه کار می کنند. ذهن آگاهی روشی ارائه می کند برای این که به فطرت اصلی خود اطلاع پیدا کنیم. وقتی ما فراتر از افکارمان، خود را نگاه کنیم متوجه تمام “منیت ها” (مال من، برای من و…) می شویم.
ذهن آگاهی فواید بسیار دیگری هم دارد که در مقالات دیگر به آن پرداخته ایم.
چگونه ذهن آگاهی باعث شادمانی می شود؟
در یک تحقیق دو تن از روانشناسان دانشگاه هاروارد به نام های متیو کلینگ ورث و دانیل گیل برت کار جالبی انجام داده اند. آن ها بیش از 2000 نفر آمریکایی را وارد یک تحقیق کردند. یک اپلیکشن به آن ها داده شد که به آن ها پیام هایی می داد و خواسته می شد بگویند در زمان های مختلف شبانه روز به چه چیزی فکر می کنند، چه کاری انجام می دهند و چقدر خوشحال هستند.
و نتایج در مجله معتبرscience منتشر شد. این تحقیق سه نکته مهم داشت:
1- مردم در 47 درصد موارد، به آن چه انجام می دهند فکر نمی کنند. یعنی نمی دانند در حال انجام چه کاری هستند.
2- مردم زمانی که ذهنشان پراکندگی و آشفتگی دارد کمتر خوشحال هستند
3-فکر بیشتر ازعمل باعث شادمانی یا ناشادمانی می شود.
طبق این تحقیق و طبق تجربیات زیادی که من از این منظر به دست آورده ام عامل ناخوشحالی انسان پراکندگی ذهن است. یعنی وقتی می دانید در حال انجام چه کاری هستید خوشحال تر هستید.
اکنون می خواهیم یک تمرین ذهن آگاهی معرفی کنیم تا از فواید ذهن آگاهی بهره بیشتر ببرید:
- در جایی آرام بنشیتید و سعی کنید کمرتان صاف باشد
- در ذهن بگویید می خواهم به مدت 10 دقیقه برای خودم باشم
- چشم ها را ببندید و به دم و بازدم خود توجه کنید: سعی کنید ذهن خود را بر نفس متمرکز کنید. اگر ذهنتان به جای دیگر رفت به آرامی آن را به سمت نفس بیاورید.
- برای این که خود را از افکارتان جدا بدانید، تصویر کنید که شما در حال مشاهده خود هستید و افکار و احساسات خود را می بینید.
- کم کم شروع کنید به اسکن کردن بدن خود؛ یعنی از فرق سر به آرامی خود را نگاه کنید و از حس ها، ناراحتی و راحتی هایی که در بدنتان هست اگاه باشید. شما فقط مشاهده گر هستید و نیازی به انجام کار خاصی نیست. فقط نگاه کنید.
- کار اسکن شاید چند دقیقه طول بکشد. وقتی تمام شد تصور کنید انرژی عشق به بدنتان وارد می شود. بدن را نگاه کنید و تصور کنید غرق در عشق و مهربانی شده اید. یادتان باشد عشق و سلامتی در وجود خودتان است و کافی است در آن را باز کنید.
برای بهره گیری از فواید ذهن آگاهی می توانید هر روز این تمرین را به کار ببرید. حتی می توانید در محل کار هم قسمت هایی از این تمرین را به کار بگیرید؛ مثلابرای لحظاتی به نفس خود توجه کنید، یا جملات مهربانانه به خود بگویید.
سوالات متداول
۱. آیا ذهنآگاهی میتواند جایگزین داروهای پزشکی شود؟
خیر، و این نکته بسیار مهم است. ذهنآگاهی یک درمان مکمل (Complementary Therapy) است، نه جایگزین. اگر برای فشار خون، افسردگی یا بیماریهای قلبی دارو مصرف میکنید، هرگز نباید بدون مشورت پزشک دارو را قطع کنید. ذهنآگاهی اثربخشی درمانهای پزشکی را افزایش میدهد و روند بهبودی را تسریع میکند، اما به تنهایی جایگزین علم پزشکی نیست.
۲. چقدر طول میکشد تا تأثیرات جسمانی ذهنآگاهی را حس کنم؟
تأثیرات اولیه مانند “احساس آرامش آنی” و “کاهش ضربان قلب” معمولاً پس از چند جلسه اول قابل لمس است. اما برای تغییرات پایدار فیزیولوژیک (مانند تقویت سیستم ایمنی، کاهش التهاب بدن یا تغییرات ساختاری در مغز)، تحقیقات نشان میدهد که به ۸ هفته تمرین مداوم (بر اساس متد MBSR) نیاز است. صبور باشید، بدن برای بازسازی به زمان نیاز دارد.
۳. آیا ذهنآگاهی واقعاً میتواند دردهای مزمن (مثل کمردرد یا میگرن) را درمان کند؟
ذهنآگاهی لزوماً منشأ درد را از بین نمیبرد، اما رابطه شما با درد را تغییر میدهد. بخش بزرگی از رنجِ درد، ناشی از واکنش ذهنی ما (ترس، انقباض عضلانی و تمرکز روی درد) است. تحقیقات نشان داده که افراد ذهنآگاه، درد را به عنوان یک “حس فیزیکی گذرا” تجربه میکنند و چون واکنش استرسی کمتری دارند، شدت درد را تا حدود ۴۰٪ کمتر احساس میکنند.
۴. من مشکل خواب دارم؛ آیا این تمرینات به درمان بیخوابی کمک میکند؟
بله، یکی از اثباتشدهترین فواید ذهنآگاهی، بهبود خواب است. اغلب بیخوابیها ناشی از “نشخوار فکری” و ناتوانی در خاموش کردن مغز است. تمرینات اسکن بدن (Body Scan) قبل از خواب، سیستم عصبی را از حالت “جنگ و گریز” به حالت “استراحت و گوارش” میبرد و باعث میشود سریعتر و عمیقتر بخوابید.
۵. آیا تمرین ذهنآگاهی برای لاغری و کاهش وزن هم مفید است؟
بله، از طریق تکنیک «غذا خوردن آگاهانه» (Mindful Eating). بسیاری از افراد دچار “پرخوری هیجانی” هستند (خوردن به خاطر استرس یا غم، نه گرسنگی). ذهنآگاهی به شما کمک میکند تا سیگنالهای واقعی سیری و گرسنگی بدن را تشخیص دهید، طعم غذا را بیشتر حس کنید و در نتیجه با حجم غذای کمتری سیر شوید و از ریزهخواریهای عصبی جلوگیری کنید.
نتیجهگیری
در پایان این بررسی علمی، به یک حقیقت غیرقابلانکار میرسیم: سلامت جسم ما، بازتابی از وضعیت ذهن ماست. ما در این مقاله دیدیم که ذهنآگاهی (Mindfulness) تنها یک تمرین معنوی برای آرامش روح نیست، بلکه یک مداخلهی پزشکی قدرتمند و بدون عوارض است که مستقیماً بر بیولوژی بدن تأثیر میگذارد.
از کاهش هورمون مخرب کورتیزول (استرس) و تقویت سیستم ایمنی گرفته تا بهبود کیفیت خواب و مدیریت دردهای مزمن، ذهنآگاهی مانند یک “داروی طبیعی” عمل میکند که بدن را به حالت تعادل (Homeostasis) بازمیگرداند. وقتی شما ذهنتان را از آشوبِ نگرانیها خالی میکنید، در واقع به قلب، رگها و تکتک سلولهایتان فرصتی برای ترمیم و بازسازی میدهید.
شاید نتوانیم تمام بیماریها را با نیروی ذهن درمان کنیم، اما قطعاً میتوانیم بستر بیماری (که همان التهاب و استرس مزمن است) را از بین ببریم. شروع تمرینات ذهنآگاهی، امضای یک قرارداد صلح با بدنتان است. قراردادی که در آن قول میدهید به جای فرسودن جسم با اضطرابهای بیپایان، با حضور در لحظه حال، از موهبت سلامتی پاسداری کنید. پس همین امروز، برای سلامتی قلب و مغزتان، چند دقیقه “بودن” را تمرین کنید؛ بدن شما بابت این توجه، از شما سپاسگزاری خواهد کرد.
مطالعه بیشتر: درمان با ذهن آگاهی
دیدگاهتان را بنویسید